ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΓΟΡΤΥΝΟΣ ΚΑΙ ΜΕΓΑΛΟΠΟΛΕΩΣ

ΜΑΘΗΜΑΤΑ

Μάθημα 1ο - ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ

Ασκήσεις

Μάθημα 2ο - ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ ΠΟΣΟΤΗΤΟΣ

Ασκήσεις

Μάθημα 3ο - ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ ΧΡΟΝΟΥ

Ασκήσεις

Μάθημα 4ο - ΡΥΘΜΟΣ-ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ-ΜΕΛΟΣ

Μάθημα 5ο - ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ ΠΟΙΟΤΗΤΟΣ


ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ


ΡΥΘΜΟΣ-ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ-ΜΕΛΟΣ

  • Τα μέλη - Ο ρυθμός

    Τα άσματα της βυζαντινής μουσικής είναι γνωστά με το όνομα μέλη.
    Έκαστο μέλος αποτελείται από πολλούς χαρακτήρες ποσότητος, χρόνου και ποιότητος.
    Κάθε χαρακτήρας ποσότητος αντιπροσωπεύει ορισμένο φθόγγο (έχει δηλαδή ορισμένη φωνητική οξύτητα) και επίσης έχει ορισμένη αξία, δηλαδή ορισμένη διάρκεια.
    Ο συμμετρικός συνδυασμός των χρονικών αξιών των φθόγγων ονομάζεται ρυθμός.
    Η εκτέλεση των χαρακτήρων ποσότητος με την χρονική τους αξία ονομάζεται ρυθμική ανάγνωση.


  • Η παραλλαγή και το μέλος

    Η εκτέλεση των χαρακτήρων της ποσότητος με τον χρόνο και την διαφορετική φωνή τους ονομάζεται παραλλαγή.
    Η εκτέλεση του μουσικού τεμαχίου με τις λέξεις του κειμένου, επί τη βάσει της παραλλαγής, ονομάζεται μέλος.
    Επομένως, κάθε εκκλησιαστικό άσμα εκτελείται κατά δύο τρόπους, ως παραλλαγή και ως μέλος.


  • Παράδειγμα εκτελέσεως παραλλαγής και μέλους

    εικόνα

    Προσοχή! Για να μάθει κάποιος να εκτελεί το μέλος, πρέπει πρώτα να μάθει πολύ καλά την παραλλαγή. Οι παλαιοί δάσκαλοι έλεγαν 99 φορές παραλλαγή και 1 φορά μέλος!


  • Μέτρα ή πόδες

    Το μέλος, για να το εκτελέσουμε, το διαιρούμε σε μικρότερα τμήματα, τα οποία ονομάζονται μέτρα ή πόδες.
    Η διαίρεση γίνεται με μικρές κάθετες γραμμές, οι οποίες ονομάζονται διαστολές (πολλές φορές παραλείπονται από το μουσικό κείμενο).
    Μέσα σε κάθε μέτρο περιέχονται ορισμένοι χαρακτήρες ποσότητος. Κάθε χαρακτήρας ποσότητος εκτελείται σε ορισμένο χρονικό διάστημα, το οποίο ονομάζεται χρόνος.
    Θεωρούμε ότι κάθε χαρακτήρας ποσότητος έχει 1 χρόνο.
    Κάθε μέτρο, αναλόγως με το πόσους χρόνους περιλαμβάνει, έχει ρυθμό δίσημο, τρίσημο ή τετράσημο.


  • Είδη του μέτρου

    Για να εκτελεστεί ένα μέτρο πρέπει να γίνει συμμετρική καταμέτρηση των χρόνων του. Αυτό επιτυγχάνεται με ισόχρονες κινήσεις του χεριού.

    α) Μέτρο δύο χρόνων (Ρυθμός δίσημος)

    Όταν το μέτρο περιέχει δύο χρόνους, εκτελείται σε δύο κινήσεις. Η πρώτη κίνηση έχει διεύθυνση προς τα κάτω και ονομάζεται θέση. Η δεύτερη έχει διεύθυνση προς τα πάνω και ονομάζεται άρση. Η θέση τονίζεται περισσότερο και ονομάζεται ισχυρό μέρος του μέτρου. Η άρση τονίζεται λιγότερο και ονομάζεται ασθενές μέρος του μέτρου.

    εικόνα

    Ο δίσημος είναι ο συνηθέστερος ρυθμός.

    α) Μέτρο τριών χρόνων (Ρυθμός τρίσημος)

    Όταν το μέτρο περιέχει τρεις χρόνους, εκτελείται σε τρεις κινήσεις. Η πρώτη ονομάζεται θέση και οι άλλες δύο άρσεις. Η πρώτη κίνηση διευθύνεται προς τα κάτω, η δεύτερη προς τα δεξιά και η τρίτη επάνω. Η πρώτη τονίζεται περισσότερο, είναι δηλαδή το ισχυρό μέρος του μέτρου, ενώ η δεύτερη και η τρίτη λιγότερο, είναι ασθενή μέρη.

    εικόνα

    α) Μέτρο τεσσάρων χρόνων (Ρυθμός τετράσημος)

    Όταν το μέτρο περιέχει τέσσερις χρόνους, εκτελείται σε τέσσερις κινήσεις. Η πρώτη κίνηση γίνεται προς τα κάτω και ονομάζεται θέση, η δεύτερη προς τα αριστερά, η τρίτη προς τα δεξιά και η τέταρτη επάνω. Η πρώτη κίνηση (θέση) είνα ισχυρό μέρος του μέτρου, ενώ οι επόμενες τρεις (άρσεις) είναι ασθενή μέρη του μέτρου.

    εικόνα


    Για την βοήθεια του ψάλτου είναι δυνατόν στο μουσικό κείμενο να δηλώνεται ο ρυθμός με έναν αριθμό.

    Είναι δυνατόν, επίσης, μέσα στο ίδιο μουσικό κομμάτι να έχουμε εναλλαγή των ρυθμών. Ενώ δηλαδή αρχίζουμε με δίσημο, να συναντήσουμε στην πορεία τρίσημο ή τετράσημο και να επανέλθουμε στον δίσημο. Αυτό συμβαίνει πολλές φορές στην Βυζαντινή Μουσική, διότι ο ρυθμός εξαρτάται από τον τονισμό των λέξεων και ονομάζεται γι᾽ αυτό τονικός, αντιθέτως προς την ευρωπαϊκή μουσική, η οποία δεν λαμβάνει υπ᾽ όψιν της τον τονισμό των λέξεων και της οποίας ο ρυθμός ονομάζεται προσωδιακός. Στην Βυζαντινή Μουσική όπου τονίζεται η λέξη, εκεί πρέπει να τονίζεται και η μουσική, εκεί να υπάρχει το ισχυρό μέρος του μέτρου, η θέση.


  • Ελλιπές μέτρο

    Σε μερικά μέλη το πρώτο μέτρο δεν είναι πλήρες. Λείπει η θέση και υπάρχει μόνο η άρση. Αυτό το μέτρο ονομάζεται ελλιπές.